جعبه تقسیم چیست؟ راهنمای کامل انتخاب و نصب برای پروژه برق

جعبه تقسیم یکی از تجهیزات مهم در اجرای تأسیسات برق است که برای ایجاد محل مناسب جهت اتصال، انشعاب و محافظت از سیم‌ها و کابل‌ها استفاده می‌شود. انتخاب یک جعبه تقسیم مناسب فقط به ابعاد آن محدود نمی‌شود؛ جنس بدنه، تعداد ورودی کابل، شرایط محیطی، میزان حفاظت در برابر گردوغبار و آب و فضای داخلی هم اهمیت دارند.

اگر برای یک پروژه ساختمانی، صنعتی یا تأسیسات برق به دنبال خرید جعبه تقسیم هستید، ابتدا باید بدانید چه نوع جعبه‌ای با شرایط پروژه شما سازگار است. در این راهنما انواع جعبه تقسیم، تفاوت مدل‌های پلاستیکی و فلزی، مفهوم استاندارد IP، نکات انتخاب و اصول نصب را بررسی می‌کنیم.

جعبه تقسیم چیست و چه کاربردی دارد؟

جعبه تقسیم یا Junction Box محفظه‌ای است که برای قرار دادن اتصالات و انشعابات سیم و کابل در یک محل مشخص استفاده می‌شود. این محفظه باعث می‌شود اتصالات پراکنده و بدون محافظ در معرض آسیب‌های محیطی یا تماس ناخواسته قرار نگیرند.

در بسیاری از سیستم‌های برق، سیم‌ها و کابل‌ها در مسیرهای مختلف نیاز به انشعاب دارند. قرار دادن این اتصالات داخل جعبه تقسیم، نظم اجرای سیم‌کشی را بیشتر می‌کند و دسترسی به محل اتصال را برای تعمیر و بررسی ساده‌تر می‌سازد.

جعبه‌های تقسیم در پروژه‌های مختلف از جمله موارد زیر کاربرد دارند:

• تأسیسات برق ساختمان
• تابلوها و تجهیزات برق صنعتی
• سیستم‌های روشنایی
• مسیرهای کابل‌کشی
• کارگاه‌ها و محیط‌های صنعتی
• تأسیسات موتورخانه
• سیستم‌های کنترل و فرمان
• پروژه‌هایی که نیاز به حفاظت بیشتر از اتصالات دارند

در واقع، انتخاب جعبه تقسیم مناسب باید بر اساس نوع کابل‌کشی و شرایط محل نصب انجام شود، نه صرفاً بر اساس قیمت یا ظاهر محصول.

انواع جعبه تقسیم کدام‌اند؟

جعبه تقسیم را می‌توان بر اساس جنس، شکل، ابعاد، میزان حفاظت و کاربرد دسته‌بندی کرد. در بازار برق، مدل‌های پلاستیکی و فلزی از رایج‌ترین گزینه‌ها هستند.

جعبه تقسیم پلاستیکی

جعبه تقسیم پلاستیکی معمولاً برای پروژه‌هایی استفاده می‌شود که وزن پایین، نصب ساده و مقاومت مناسب بدنه در برابر شرایط محیطی مورد نیاز است.

این مدل‌ها در ابعاد مختلف تولید می‌شوند و بسته به طراحی محصول می‌توانند برای پروژه‌های ساختمانی، صنعتی و عمومی مناسب باشند.

از مزایای رایج جعبه تقسیم پلاستیکی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• وزن کمتر نسبت به بسیاری از مدل‌های فلزی
• نصب نسبتاً آسان
• تنوع ابعاد
• مناسب برای بسیاری از مسیرهای سیم‌کشی
• عدم ایجاد خوردگی مانند فلزات معمولی در شرایط خاص

البته نباید صرفاً بر اساس پلاستیکی بودن، میزان مقاومت یا ضدآب بودن یک محصول را مشخص کرد. برای این موارد باید مشخصات فنی همان مدل و سطح حفاظت اعلام‌شده توسط سازنده بررسی شود.

برای مشاهده مدل‌های مختلف، می‌توانید دسته جعبه تقسیم پلاستیکی الکتروپاس را بررسی کنید.

جعبه تقسیم فلزی

جعبه تقسیم فلزی معمولاً در پروژه‌هایی مورد توجه قرار می‌گیرد که استحکام مکانیکی و مقاومت بدنه اهمیت بیشتری دارد.

جنس فلزی می‌تواند در شرایط خاص مزیت داشته باشد، اما انتخاب آن باید با توجه به محیط نصب، احتمال خوردگی، روش اتصال کابل‌ها و الزامات پروژه انجام شود.

اگر پروژه شما در محیط صنعتی اجرا می‌شود، علاوه بر جنس جعبه باید عواملی مانند رطوبت، گردوغبار، ضربه و شرایط نصب نیز در نظر گرفته شوند.

جعبه تقسیم ضدآب یا مقاوم در برابر آب

اصطلاح «جعبه تقسیم ضدآب» به‌تنهایی برای انتخاب محصول کافی نیست. میزان حفاظت یک محفظه باید با مشخصات فنی و کد IP اعلام‌شده برای همان محصول بررسی شود.

استاندارد IEC 60529 روش طبقه‌بندی درجه حفاظت محفظه تجهیزات الکتریکی در برابر ورود اجسام خارجی و آب را مشخص می‌کند.

بنابراین اگر جعبه تقسیم در فضای بیرونی، محیط مرطوب یا محل دارای گردوغبار نصب می‌شود، باید سطح حفاظت مورد نیاز پروژه را مشخص و سپس محصول مناسب را انتخاب کرد.

استاندارد IP در جعبه تقسیم چیست؟

یکی از مهم‌ترین موارد هنگام انتخاب جعبه تقسیم، توجه به کد IP است.

IP یا Ingress Protection برای بیان میزان حفاظت یک محفظه در برابر ورود عوامل خارجی مانند اجسام جامد و آب استفاده می‌شود. این موضوع در استاندارد IEC 60529 تعریف شده است.

کد IP معمولاً از دو رقم تشکیل می‌شود و هر رقم مفهوم متفاوتی دارد.

رقم اول IP چه چیزی را نشان می‌دهد؟

رقم اول مربوط به سطح حفاظت محفظه در برابر ورود اجسام جامد و دسترسی به بخش‌های خطرناک است.

به همین دلیل، در انتخاب جعبه تقسیم برای محیط‌های صنعتی و پرگردوغبار، توجه به رقم اول IP اهمیت دارد.

رقم دوم IP چه چیزی را نشان می‌دهد؟

رقم دوم مربوط به حفاظت در برابر ورود آب است.

هرچه سطح حفاظت مورد نیاز محیط بیشتر باشد، باید محصولی انتخاب شود که مشخصات IP آن با شرایط واقعی محل نصب مطابقت داشته باشد.

راهنمای تخصصی Electrical Installation Guide نیز حفاظت محفظه‌ها و کدهای IP و IK را در طراحی و اجرای سیستم‌های توزیع برق مورد توجه قرار می‌دهد.

نکته مهم: فقط بر اساس عبارت‌هایی مانند «ضدآب» یا «مناسب فضای باز» تصمیم نگیرید. کد IP و مشخصات فنی اعلام‌شده برای همان جعبه را بررسی کنید.

هنگام خرید جعبه تقسیم به چه نکاتی توجه کنیم؟

برای خرید جعبه تقسیم بهتر است قبل از انتخاب محصول، چند مشخصه اصلی پروژه را مشخص کنید.

۱. ابعاد جعبه تقسیم

ابعاد داخلی باید برای تعداد سیم‌ها، کابل‌ها و تجهیزات اتصال مورد استفاده کافی باشد.

اگر جعبه بیش از حد کوچک انتخاب شود، اتصالات داخل آن فشرده می‌شوند و انجام عملیات نصب یا تعمیر دشوار خواهد شد.

از طرف دیگر، انتخاب جعبه‌ای بسیار بزرگ نیز ممکن است فضای اضافی و هزینه بیشتری ایجاد کند.

۲. جنس بدنه

جنس بدنه باید با محیط نصب و کاربرد مورد نظر هماهنگ باشد.

برای بسیاری از کاربردهای عمومی، مدل‌های پلاستیکی انتخاب مناسبی هستند. در پروژه‌هایی که استحکام مکانیکی یا شرایط خاص محیطی اهمیت دارد، ممکن است مدل فلزی گزینه مناسب‌تری باشد.

۳. تعداد ورودی و خروجی کابل

تعداد کابل‌هایی که باید وارد جعبه شوند را قبل از خرید مشخص کنید.

همچنین محل ورود کابل‌ها باید به شکلی باشد که بتوان گلند یا تجهیزات ورود کابل مناسب را روی آن نصب کرد.

در این قسمت، انتخاب گلند مناسب نیز اهمیت دارد. برای پروژه‌هایی که به محافظت بهتر محل ورود کابل نیاز دارند، [مشاهده انواع گلند کابل در الکتروپاس] می‌تواند نقطه شروع مناسبی باشد.

۴. شرایط محیط نصب

محل نصب را بررسی کنید:

• داخل ساختمان است یا فضای باز؟
• محیط خشک است یا مرطوب؟
• میزان گردوغبار چقدر است؟
• احتمال ضربه مکانیکی وجود دارد؟
• جعبه در معرض نور خورشید قرار می‌گیرد؟
• دمای محیط با محدوده کاری محصول سازگار است؟

پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند انتخاب بین چند مدل مختلف را ساده‌تر کند.

۵. میزان حفاظت IP

اگر جعبه تقسیم در محیطی نصب می‌شود که احتمال ورود گردوغبار یا آب وجود دارد، کد IP را با شرایط واقعی پروژه مقایسه کنید.

نکته مهم این است که IP مربوط به محفظه و شرایط آزمون استاندارد است و نباید آن را به‌عنوان تضمین عملکرد در هر شرایطی در نظر گرفت.

۶. فضای داخلی

فضای کافی برای اتصالات اهمیت زیادی دارد. سیم‌ها نباید صرفاً به‌دلیل کوچک بودن جعبه تحت فشار یا خم‌شدگی نامناسب قرار بگیرند.

بهتر است هنگام انتخاب، علاوه بر تعداد کابل‌ها، تجهیزات اتصال و فضای مورد نیاز برای انجام کار نیز در نظر گرفته شود.

نحوه نصب جعبه تقسیم برق چگونه است؟

نصب جعبه های تقسیم باید با توجه به نوع محصول، محل اجرا و الزامات پروژه انجام شود. به‌صورت کلی، مراحل کار می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

1. محل مناسب نصب را مشخص کنید.
2. ابعاد و فضای مورد نیاز را بررسی کنید.
3. جعبه را به شکل مناسب روی سطح نصب ثابت کنید.
4. مسیر ورود و خروج کابل‌ها را مشخص کنید.
5. تجهیزات ورود کابل مانند گلند مناسب را نصب کنید.
6. کابل‌ها را وارد جعبه کنید.
7. اتصالات را مطابق نقشه و اصول سیم‌کشی انجام دهید.
8. از محکم بودن اتصالات اطمینان حاصل کنید.
9. مسیر سیم‌ها را داخل جعبه مرتب کنید.
10. درپوش جعبه را به‌درستی ببندید.

در اجرای واقعی، روش اتصال و انتخاب تجهیزات باید با نوع مدار و الزامات فنی پروژه هماهنگ باشد. برای پروژه‌های تخصصی یا مدارهای برق‌دار، اجرای کار باید توسط فرد دارای صلاحیت انجام شود.

نکات ایمنی هنگام نصب جعبه تقسیم

جعبه های تقسیم اگرچه یک محفظه ساده به نظر می‌رسند، اما مستقیماً با سیم‌کشی و اتصالات برق در ارتباط است. بنابراین نصب آن باید با دقت انجام شود.

مهم‌ترین نکات عبارت‌اند از:

• پیش از کار روی مدار، شرایط ایمن کار و قطع بودن انرژی را مطابق رویه پروژه بررسی کنید.
• از آسیب‌دیدگی روکش سیم‌ها جلوگیری کنید.
• اتصالات را به شکل منظم داخل جعبه قرار دهید.
• از وارد کردن تعداد بیش از ظرفیت کابل و اتصال خودداری کنید.
• ورودی کابل‌ها را به‌درستی آب‌بندی یا مهار کنید، در صورتی که طراحی محصول چنین الزامی داشته باشد.
• درپوش جعبه را کاملاً و مطابق طراحی محصول ببندید.
• از استفاده از جعبه نامتناسب با شرایط محیطی خودداری کنید.
• مشخصات فنی محصول را پیش از نصب بررسی کنید.

جعبه تقسیم پلاستیکی بهتر است یا فلزی؟

پاسخ این سؤال به شرایط پروژه بستگی دارد و نمی‌توان یک نوع را برای تمام کاربردها بهترین گزینه دانست.

بنابراین هنگام مقایسه، به‌جای اینکه صرفاً بپرسیم «پلاستیکی بهتر است یا فلزی؟»، باید پرسید کدام جعبه تقسیم برای شرایط این پروژه مناسب‌تر است؟

چه زمانی جعبه تقسیم بزرگ‌تر انتخاب کنیم؟

انتخاب سایز بزرگ‌تر زمانی منطقی است که تعداد کابل‌ها، اتصالات یا تجهیزات داخل جعبه بیشتر باشد و فضای کافی برای چیدمان مناسب نیاز داشته باشید.

اگر بین دو سایز مردد هستید، تعداد کابل‌ها، قطر آن‌ها، نوع اتصال و فضای لازم برای انجام تعمیرات آینده را در نظر بگیرید.

انتخاب سایز فقط بر اساس تعداد ورودی‌ها انجام نمی‌شود؛ فضای داخلی و نحوه چیدمان اتصالات نیز اهمیت دارد.

محصولات مرتبط با جعبه تقسیم

برای اجرای یک مسیر کابل‌کشی، جعبه تقسیم معمولاً به‌تنهایی مورد استفاده قرار نمی‌گیرد و ممکن است تجهیزات دیگری نیز مورد نیاز باشد.

در الکتروپاس می‌توانید در کنار جعبه تقسیم، تجهیزات مرتبط با کابل‌کشی را نیز بررسی کنید:

• مشاهده دسته‌بندی کامل جعبه تقسیم‌ها
• مشاهده متعلقات و اتصالات کابل

همچنین اگر به دنبال یک مدل مشخص هستید، می‌توانید مشاهده جعبه تقسیم پلاستیکی سهند 15×10 را بررسی کنید.

سوالات متداول درباره جعبه تقسیم

جعبه تقسیم برق چه کاربردی دارد؟

جعبه تقسیم برای ایجاد یک محل مشخص جهت اتصال و انشعاب سیم‌ها و کابل‌ها و محافظت از اتصالات در برابر شرایط محیطی و آسیب‌های احتمالی استفاده می‌شود.

جعبه تقسیم پلاستیکی بهتر است یا فلزی؟

هیچ‌کدام به‌صورت مطلق بهتر نیستند. انتخاب باید بر اساس شرایط محیط، استحکام مورد نیاز، نوع سیم‌کشی، فضای نصب و مشخصات فنی محصول انجام شود.

جمع‌بندی

جعبه تقسیم یکی از تجهیزات کاربردی برای نظم‌دهی، محافظت و ایجاد محل مناسب برای اتصالات سیم و کابل در پروژه‌های برق است. انتخاب درست آن به عواملی مانند جنس، ابعاد، فضای داخلی، شرایط محیطی، نحوه ورود کابل و سطح حفاظت IP بستگی دارد.

اگر قصد خرید جعبه تقسیم برای پروژه ساختمانی یا صنعتی دارید، ابتدا شرایط نصب و مشخصات مورد نیاز را مشخص کنید و سپس محصولی را انتخاب کنید که مشخصات فنی آن با نیاز واقعی پروژه مطابقت داشته باشد.

برای بررسی مدل‌ها و سایزهای مختلف، مشاهده محصولات جعبه تقسیم در الکتروپاس را ببینید و در صورت نیاز به انتخاب محصول مناسب، از پشتیبانی فروشگاه کمک بگیرید.